Jak wyciskać sok z różnych rodzajów owoców i warzyw
 

Celem tej publikacji jest zbliżenie "technologii" i podanie propozycji uzyskiwania soków z różnych produktów – zależnie od ich struktury i atrybutów - a nie tylko od samego gatunku. Cenne informacje i ciekawostki dotyczące poszczególnych rodzajów można spotkać również w sekcji "Dlaczego pijemy fresh".

Owoce cytrusowe:
Do sokowirówki i do prasy ślimakowej owoce trzeba w całości obrać, pokroić albo przynajmniej usunąć barwną część skórki (na przykład twardsze cytrusy) aż do miąższu albo białego albedo. Sok ze skórki owoców cytrusowych jest nieprzyjemnie gorzki w smaku i często obarczony wcześniejszą obróbką chemiczną. Fresh z cytrusów przygotowany w sokowirówce jest w odróżnieniu od soku wyciskanego bardziej pełny, przyjemnie "kremowy", a dzięki odwirowaniu soku z albedo (biała warstwa podskórna) zawiera też więcej bioflawonidów. Z reguły jest on całkowicie pozbawiony widocznej włókniny i wolny od gorzkiego smaku skórki. Sok uzyskiwany z pras do wyciskania zawiera mniej, lub więcej włókniny–zależnie od doskonałości urządzenia technologicznego i innych przyrządów. 

Przygotowanie cytrusów do tych wyciskarek jest pracochłonne, ale z drugiej strony zapewnia często większy uzysk soku. (Sok z cytryn i limetek zawiera spore ilości kwasów, które w większej ilości mogą być trochę nieprzyjemne. Zalecamy rozcieńczać je wodą albo łączyć z innym sokiem.) Sok pomarańczowy z reguły smakuje każdemu i jest sprawdzonym, klasycznym napojem od śniadania do kolacji. Jeżeli chodzi o gatunki, to idealna jest Valencja. Fresh jest stabilniejszy w smaku i przez pewien czas można go przechowywać w chłodzie. Uważajmy natomiast na odmiany "Navel" (tzw. "Kubańskie" z przyrośniętym skarlałym owocem z jednego końca), które są doskonałe nadaje do bezpośredniej konsumpcji, ale po wyciśnięciu sok stosunkowo szybko gorzknieje. (Jeżeli zapomnimy o usunięciu tego dodatkowego owocu, to doda on do soku taką samą gorycz, jako pozostawiona skórka.) Przy dłuższym przechowywaniu (zarówno w lodówce, jak i w zamrażarce), zgorzknieje praktycznie każdy pomarańczowy fresh.
Doskonałym smakiem i łatwym przygotowaniem wyróżniają się szczególnie mandarynki (zarówno Satsumas, jak i jego odmiany), a miłośnicy charakterystycznego gorzkawego posmaku z pewnością będą zadowoleni z grapefruitów (czerwone i różowe są zwykle delikatniejsze i słodsze od białych). Inne cytrusy - pomelo i kumkwat ze względu na cenę nie bardzo kwalifikują się do wyciskania soku, a smakowo też nie wprowadzą niczego nadzwyczajnego. Fresh z cytrusów przygotowany w urządzeniu do wyciskania cytrusów uzyskuje się po przekrojeniu owoców na połówki i ich wyciśnięciu na stałym albo wirującym stożku (zwykle będzie więcej włókniny), ewentualnie wyciśnięciu połówki cytrusa na stożku prasy dźwigniowej (prawie bez włókniny). (Tak przygotowany sok pomarańczowy gorzknieje wolniej, niż uzyskany z sokowirówki). Do grapefruitów trzeba mieć dostatecznie duży stożek (do cytryn przeciwnie, stosunkowo niewielki), a mandarynki są z reguły do tego typu sokowników zbyt miękkie i ściskane często "rozrywają się". Przy nadmiernym nacisku na cytrusy do soku może się przedostać gorzki posmak ze skórki. Zdecydowanie zalecamy umyć owoce przed użyciem i pozbawić je resztek po opryskach chemicznych.

"Produkty nienadające się do wyciskania soku":
Skazanym na niepowodzenie i niepotrzebnym marnotrawstwem jest wyciskanie soku z przejrzałych, miękkich i "kaszkowatych" owoców. Typowym przykładem jest tu banan, z którego bez problemu można uzyskać puree, kaszkę albo pastę, ale tylko czasem popłynie z niego trochę soku, jak do jabłkowego produktu fresh. Rada w przypadku takich produktów (na przykład bardzo dojrzałych, aż „smarujących się " brzoskwiń i moreli, przejrzałych i mączystych jabłek, kiwi, itp.) jest prosta: lepiej zmiksować całe owoce w soku z innych owoców. Miksowane napoje poszerzają dodatkowo paletę smaków i możliwości kombinacji poszczególnych gatunków łącznie z owocami mrożonymi do przygotowywania odświeżających zimnych drinków. (W przypadku kiwi i bananów trzeba się liczyć jeszcze z tym, że miksowany napój, który dłużej "stoi" albo jest przechowywany, powoli gorzknieje, a kiwi –szczególnie niedojrzałe–mogą komuś "nie przejść" przez gardło. Podobnie, tak jak w przypadku wszystkich napojów fresh i miksowanych drinków najlepiej i najzdrowiej jest wypić je zaraz po przygotowaniu.)

Ananas:
może to kogoś zdziwi, ale w przypadku ananasa zalecamy zarówno do sokowirówki, jak i w szczególności do pras ślimakowych wkładanie całego ananasa ze skórką / tj. bez obierania - ale oczywiście bardzo starannie umytego– najlepiej szczotką i pozbawionego górnych części liści oraz dolnego, twardego "wyrostka"). Są trzy korzyści z takiego postępowania:
1) Obieranie powoduje stratę dużej części miąższu i zmniejsza uzysk soku. Ta metoda zapewnia go więcej.
2) Pod skórą (podobnie, jak w przypadku prawie wszystkich innych owoców) jest dużo witamin, minerałów, a w ananasie również enzymu bromelainy, który przy obieraniu zostałby zmarnowany.
3) Szczególnie przy prasach ciśnieniowych wyraźnie zwiększa się przepustowość dla ruchu ananasów w urządzeniu. Obrany ananas ma tendencję do tworzenia puree i zapychania sitka, ze skórką przechodzi on o wiele łatwiej i zapewnia sok o mniejszej zawartości włókniny. Skórka nie ma przy tym wpływu na smak.

Owoce jagodowe:
(porzeczka, jagody, ale też maliny, truskawki, itp.) Te owoce są często dość miękkie i trzeba brać pod uwagę niewielkie wymiary jagód. Większość sokowirówek przepuści te małe owoce i chociaż częściowo uzyska z nich sok, to jednak zwykle powstanie tu dużo odpadów, ponieważ wirujące sitko po prostu je odrzuci. Innymi słowy - jest to możliwe, ale nie jest idealne. Lepsze wydają się tu prasy ślimakowe (przypomnijmy sobie ręczne żeliwne młynki, w których babcie przygotowywały syrop porzeczkowy i marmoladę). Oprócz tego, że drobne ziarenka i odpady z miąższu od czasu do czasu zapchają sitko, ale odpady są bardziej suche. To, czy z jagód uzyska się sok albo raczej przecier albo marmoladę zależy (zgodnie z typem urządzenia) od ustawienia nacisku prasy, doboru dyszy albo wymiany sitka na zaślepkę.

Gruszki i jabłka:
Dwa gatunki, przy których najłatwiej można zaobserwować różnice pomiędzy świeżym "twardym" owocem (tj. stosunkowo twardymi kawałkami o dużej zawartości wody) i przejrzałymi albo dłużej przechowywanymi owocami (tj. miękkimi a nawet "mączystymi", a nawet częściowo wyschniętymi). Oczywiście z pierwszą grupą poradzimy sobie stosunkowo łatwo i zaskoczy nas tu wysoki uzysk, ale w drugim przypadku zarówno sokowirówki, jak i pras ślimakowe dość szybko okleją się włókniną i zmuszą nas do ich oczyszczenia przed dalszym wyciskaniem soku. (Gruszki kleją się jeszcze bardziej, niż jabłka.) "Płynny miąższ" z pektynami zachowuje się tak właśnie, a częściowym ratunkiem i pomocą, żeby ciągle nie przerywać wyciskania soku na czyszczenie, jest kombinacja tego owocu z innym twardym produktem - na przykład marchewką. Przemienne wkładanie miękkiego owocu i marchwi do wyciskarki zapewnia lepszą przepustowość, a twarda włóknina zabiera ze sobą również miękkie pozostałości, które w przeciwnym razie mają tendencję do oklejania się na ściankach i na sitku. Inną bardzo korzystną kombinacją, która rozwiązuje ten problem jest kombinacja z nieobranym ananasem (patrz wyżej). Z oczywistych względów dla większego uzysku i jednocześnie zapewnienia twardszej włókniny zalecamy wyciskanie soku z gruszek i jabłek z gniazdami nasiennymi (oczywiście zdrowych–które nie są zaatakowane przez owady albo pleśń, itp.)

Warzywa korzeniowe:
Żeby wszystko inne pozwalało na tak łatwe wyciskanie soku, jak marchew, pietruszka, seler, itp. Ze stosunkowo twardymi, wypełnionymi sokiem komórkami tych gatunków, doskonale radzą sobie zarówno wirówki, jak i prasy. Włóknina zwykle nie zapycha sitka tak, że można "za jednym podejściem" przygotować rzeczywiście dużo soku. Sok z wirówek ma zwykle mniej włókniny niż taki z pras z dwoma wałkami, a najwięcej jej przedostaje się przez wyciskarkę ślimakowa z jednym wałkiem. Ogólnie sok z wszystkich warzyw korzeniowych wyciska się bez problemów i nawet często zaleca się je, jako "włókninowy popychacz" w połączeniu z miękkimi surowcami. (Patrz inne odmiany.)

Warzywa liściowe, zioła, kiełki i "wheatgrass" (liście zbóż, itp.):
Do tej kategorii przymierzają się zwykle co bardziej zagorzali zwolennicy zdrowego stylu życia oraz ci, którzy mają już większe doświadczenie w wyciskaniu soków. Przyczyną jest często smak tych soków (dla koneserów aż po fanatyków, często przydatnych do innych kombinacji z różnymi sokami), następnie trudniejsze przygotowanie (uprawa ziół i kiełków) i konieczność posiadania droższego sprzętu – wyciskarki ślimakowej, bo sokowirówka z liśćmi i trawą nie da sobie rady. Na razie jest ona jednak nie do pokonania w przypadku większego wyciskania soku z owoców, ale liście i trawy przechodzą przez to urządzenie bezskutecznie. Przeciwnie, prasy z wałkami taką trawę i liście dokładnie "przeżują" i wycisną do praktycznie suchej włókniny. Szczególnie liście zbóż udaje się bardzo dokładnie wycisnąć w tych przyrządach. (Dzięki długim źdźbłom mogą się one czasem nawinąć na wałki, ale włożenie następnej porcji zwykle przesuwa dalej całą tą masę.)

Pozostałe nie wymienione rodzaje owoców i warzyw:
Z punktu widzenia struktury,ewentualnie specyfiki i własności opisaliśmy już podstawowe grupy. Pozostałe produkty zachowują się tak, jak już opisane odmiany – zgodnie ze swoimi własnościami fizycznymi i cechami poszczególnych grup, ewentualnie przy wyciskaniu soku nie stwarzają większych problemów albo nie różnią się zbytnio. Dobór odpowiednich produktów jest raczej kwestią indywidualnego smaku, tolerancji i dostępności. Nie spotyka się wielkich przeciwieństw, a eksperymenty przy sprawdzaniu nowych przepisów i kombinacji zapewnią wszystkim dużo zaskakujących wrażeń i dobrej zabawy i jednocześnie korzystnie przyczynią się do poprawy zdrowia i witalności.

Specyfika wyciskarki Champion: W przypadku ostatnio opisanych rodzajów owoców i warzyw wyciskarka Champion zachowuje się podobnie, jak prasy z wałkami (ale pracuje szybciej), w przypadku liści i traw nie jest zbyt skuteczny.